Οξείες λοιμώξεις κατώτερου αναπνευστικού : Οι ενοχλητικοί ..επισκέπτες του χειμώνα (και όχι μόνο!)

Οι πνευμονίες (δηλαδή λοίμωξη της κυψελίδας του πνεύμονα από μικρόβια , ιούς ή γενικά λοιμογόνους παράγοντες), καθώς επίσης και η οξεία βρογχίτιδα και η βρογχιολίτιδα, η γρίπη και ο κοκκύτης (δηλαδή λοιμώξεις που επηρεάζουν τους αεραγωγούς ) μας απασχολούν ιδιαιτερα τους χειμερινούς μήνες . Ωστόσο αποτελούν και απειλή καθώς  αποτελούν κύρια αιτία ασθενειών και θανάτων σε παιδιά και ενήλικες ανά τον κόσμο.

Συχνά η σοβαρότητα των λοιμώξεων του κατώτερου αναπνευστικού συστήματος ενδέχεται να υποτιμηθεί και οδηγήσει σε επιπλοκές ( πλευριτική συλλογή , πνευμονικό απόστημα , βρογχεκτασίες …). Η βρογχιολίτιδα είναι η πιο κοινή αιτία εισαγωγής σε νοσοκομείο τους πρώτους 12 μήνες ζωής, ωστόσο δεν αφορά μόνο τα παιδιά αλλά μπορεί να παρουσιαστεί σε κάθε ηλικιακή ομάδα. Οι ιοί της γρίπης προσβάλλουν έως και 20% του παγκόσμιου πληθυσμού, κάθε χρόνο ενώ περισσότερο από το 90% των θανάτων που σχετίζονται με γρίπη συμβαίνουν σε ηλικιωμένους ασθενείς ή άτομα με συνυπάρχουσες παθήσεις . Στα παιδιά, οι οξείες αναπνευστικές λοιμώξεις ευθύνονται για σχεδόν 50% των επισκέψεων σε γιατρούς και των νοσηλειών.

Στην Ευρώπη, σημειώνονται περίπου 16.500.000 κρούσματα οξείας βρογχίτιδας κάθε χρόνο. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ), αναμένονται κάθε χρόνο περίπου 3.370.000 κρούσματα πνευμονίας με αντίστοιχη επιβάρυνση των δομών υγείας . Υπάρχουν περίπου 1 εκατομμύριο εισαγωγές σε νοσοκομεία κάθε χρόνο λόγω της πνευμονίας της κοινότητας στην ΕΕ

Αιτίες

Οι λοιμώξεις προκαλούνται από μικρο-οργανισμούς, γνωστοί ως βακτήρια ή ιοί. Μας περιβάλλουν εκατομμύρια οργανισμοί.

Οι ιοί μεταφέρονται σε μικροσκοπικά σταγονίδια και διαδίδονται μεταξύ των ανθρώπων όταν βήχει ή φτερνίζεται κάποιος που φέρει τον ιό. Τα άτομα που μολύνονται παράγουν αντισώματα για να καταπολεμήσουν τον ιό. Μόλις καταπολεμήσουν αυτό το στέλεχος, στο μέλλον θα μπορούν να το αντιμετωπίσουν εάν μολυνθούν ξανά.  Όμως ο ιός μπορεί να αλλάξει μορφές, το οποίο σημαίνει πως ο οργανισμός ίσως να μην έχει τα σωστά αντισώματα για να τον καταπολεμήσει ξανά.

Οξεία βρογχίτιδα και βρογχιολίτιδα

Το 90% σχεδόν των κρουσμάτων οξείας βρογχίτιδας σχετίζεται με ιούς όπως η γρίπη και ο ρινοϊός. Λιγότερο από 10% σχετίζεται με βακτήρια. Επομένως σε πολλές περιπτώσεις βρογχίτιδας η χρήση αντιβιοτικών ( δηλαδή αντιμικροβιακών ) φαρμάκων είναι μάλλον περιττή! Η βρογχιολίτιδα προκαλείται πιο συχνά από τον αναπνευστικό συγκυτιακό ιό (RSV) σε νήπια και βρέφη. 

Γρίπη

Τρειςείναι οι ιοί της γρίπης, οι A, B και C. O ιός Α έχει το μεγαλύτερο αντίκτυπο, ο Β προκαλεί λιγότερο σοβαρή ασθένεια και ο C δεν προκαλεί καμία ασθένεια στους ανθρώπους. 

Σε περιπτώσεις που αναπτύσσεται ένα νέο στέλεχος στο οποίο οι άνθρωποι δεν έχουν καμία αντίσταση (δεν έχει θωρακιστεί το αμυντικό σύστημα με αντισώματα έναντι του συγκεκριμένου τύπου )  δύναται να εξαπλωθεί ταχύτατα σε όλο τον κόσμο, ανάλογα με τη λοιμογόνο δύναμη του ιου αλλά και το επίπεδο ετοιμότητας των συστημάτων υγείας.  Αυτό συνέβη κατά τη διάρκεια της επιδημίας της γρίπης των χοίρων το 2009 αλλά και σε παλαιότερα χρόνια ( όπως η περίφημη ισπανική γρίπη)

Πνευμονία

Η πιο κοινή αιτία πνευμονίας σε ενήλικες είναι ένα βακτήριο που ονομάζεται Στρεπτόκοκκος πνευμονίας. Οι ιοί επίσης μπορούν να προκαλέσουν πνευμονία, συνηθέστερα ο αναπνευστικός συγκυτιακός ιός (RSV) σε μικρά παιδιά, και μερικές φορές η γρίπη. 

Η πνευμονία της κοινότητας είναι όρος που περιγράφει την πνευμονία που προκαλείται από διάφορα μικρόβια σε μία κοινότητα, δηλαδή σε ανθρώπους μη νοσηλευόμενους που είτε ήταν προηγουμένως υγιείς ή έπασχαν από κάποιο χρόνιο νόσημα (χρόνια βρογχίτιδα , ΧΑΠ, άσθμα ,σακχαρώδη διαβήτη, καρδιοπάθειες,ρευματοπάθειες κλπ).   

Αντιθέτως , η νοσοκομειακή πνευμονία προκαλείται από τα μικρόβια ενός νοσοκομείου . Δηλαδή αφορά άτομα που ήδη νοσηλεύονται για οποιαδήποτε αιτία ή νοσηλεύθηκαν πρόσφατα και προσβάλλονται από μικρόβια συχνά με ανθεκτικότητα σε αντιβιοτικά και ιδιαίτερη , πιο επιθετική βιολογική συμπεριφορά.

Πώς θα προστατευθώ ;

Ο καλύτερος τρόπος για πρόληψη των λοιμώξεων είναι οι εμβολιασμοί.

Ο εμβολιασμός κατά του πνευμονιόκοκκου  ( στρεπτόκοκκου της πνευμονίας ) και κατά της γρίπης πραγματοποιείται συνήθως σε ομάδες όπως οι ηλικιωμένοι ή οι πολύ νέοι, οι οποίοι διατρέχουν το μεγαλύτερο κίνδυνο, προστατεύοντάς τους από τις ασθένειες.

Επί του παρόντος δεν υπάρχει διαθέσιμο εμβόλιο για τον αναπνευστικό συγκυτιακό ιό (RSV), ωστόσο έρευνα που βρίσκεται σε εξέλιξη εξετάζει την ανάπτυξη αυτού. 

Η ορθή χρήση αντιβιοτικών είναι επίσης ζωτικής σημασίας για να πάψουν οι περιπτώσεις λοιμώξεων που είναι ανθεκτικές στη χρήση αντιβιοτικών, γεγονός που αφορά σε μεγάλο βαθμό την Ελλάδα , λόγω της κατάχρησης ή κακής χρήσης ( προωρη διακοπή ή μη τηρηση των ιατρικών οδηγιών ) .

Η πιστή τήρηση κανόνων υγιεινής , όπως το συχνό πλυσιμο των χεριών , η χρήση χαρτομάντιλου ή της επιφάνειας του αγκώνα , η αποφυγή συγχρωτισμού σε κλειστούς χωρους, ο τακτικός αερισμός των κλειστών χώρων με φυσικό αερα αποτελούν μέτρα πρόληψης μετάδοσης των λοιμώξεων , που συνιστώνται από όλους τους υπεύθυνους οργανισμούς.

Υπάρχει βεβαια ανάγκη για ανάπτυξη νέων ή πιο αποτελεσματικών εμβολίων κατά των πνευμονικών λοιμώξεων και ιών, και απαιτεί συνεργασία ανάμεσα στα κράτη. Πρέπει να σχεδιαστούν νέες θεραπευτικές στρατηγικές ενάντια στα ανθεκτικά βακτήρια.