ΦΥΜΑΤIΩΣΗ (TB)

Η φυματίωση (TB) είναι η ασθένεια που προκαλείται από βακτήριο που ονομάζεται Mycobacterium tuberculosis. Μια ασθένεια που συνοδεύεται από πολλές προκαταλήψεις καθώς στην προ αντιφυματικών φαρμάκων εποχή ήταν κοινωνικό στίγμα , ύπουλος φόβος και πηγή έμπνευσης λογοτεχνικών , θεατρικών ή εικαστικών έργων .

Στην εποχή μας η φυματίωση είναι νόσος ιάσιμη , καθώς η σύγχρονη ιατρική διαθέτει μεγάλο αριθμό αντιφυματικών φαρμάκων . Βασική βέβαια προυπόθεση στον έλεγχο της φυματίωσης είναι η έγκαιρη διάγνωση καθώς και σήμερα είναι ο μεγάλος «μίμος» και η ομοιότητα των συμπτωμάτων με άλλες καταστάσεις να οδηγήσει σε υποδιάγνωση του νοσήματος , με σοβαρές επιπτώσεις για τη δημόσια υγεία .

Δυστυχώς η φυματίωση δεν είναι μια ξεχασμένη νόσος , ούτε και στις λεγόμενες αναπτυγμένες χώρες του δυτικού κόσμου. Η μετανάστευση πληθυσμών με χαμηλό ή και ανύπαρκτο επίπεδο υγειονομικής περίθαλψης αλλά και οι άσχημες συνθήκες διαβίωσης και υγιεινής αποτελούν ένα από τους λόγους του προβλήματος.  

Επιπλέον, προσφατα προέκυψαν νέα στελέχη της νόσου τα οποία είναι ανθεκτικά σε φάρμακα που χρησιμοποιούνται συχνά. Όπως και άλλα βακτηρίδια, τα μυκοβακτηρίδια μπορούν να υποστούν γενετικές αλλαγές (γνωστές ως μεταλλάξεις), οι οποίες μπορούν να τα καταστήσουν φυσικά ανθεκτικά σε ένα φάρμακο κατά της φυματίωσης. 

 Νέες, προηγμένες μορφές της ασθένειας είναι γνωστές ως πολυανθεκτική φυματίωση σε φάρμακα (MDR-TB) ή εκτεταμένης αντοχής φυματίωση σε φάρμακα (XDR-TB).

Η αντοχή αυτή είναι πιθανό να προκύψει από ανθρώπινο σφάλμα, όπως λάθος επιλογή φαρμάκων για θεραπεία της ασθένειας ή διακοπή της θεραπείας από τους πάσχοντες προτού ολοκληρωθεί. Όσο περισσότερο λανθασμένα χρησιμοποιείται ένα αντιβιοτικό, τόσο πιο πιθανό είναι να μεταλλαχθεί το βακτήριο και να γίνει ανθεκτικό στο φάρμακο. 

Συμπτώματα

Οποιοδήποτε όργανο του ανθρώπινου σώματος μπορεί να προσβληθεί από την ασθένεια, αν και η πάθηση διαγιγνώσκεται πιο συχνά στους πνεύμονες. 

Τα κύρια συμπτώματα της φυματίωσης είναι: 

  • Πυρετός
  • Μειωμένη όρεξη
  • Απώλεια βάρους
  • Νυκτερινή εφίδρωση
  • Επίμονος βήχας
  • Βήχας με αίμα σε προχωρημένο στάδιο

Η φυματίωση σε αριθμούς

Αν και ο αριθμός κρουσμάτων φυματίωσης έχει μειωθεί κατά τις τελευταίες δεκαετίες, κυρίως στις οικονομικά ακμάζουσες χώρες, εξακολουθεί να αποτελεί σημαντικό πρόβλημα στη δημόσια υγεία, ιδιαίτερα σε χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος. Η διαδικασία θεραπείας για MDR και XDR-TB χρειάζεται πολύ περισσότερο χρόνο και είναι πιο ακριβή σε σύγκριση με αυτή για τη συνηθισμένη μορφή της πάθησης.

  • Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας εκτίμησε ότι το 2011 υπήρχαν 8,7 εκατομμύρια νέα κρούσματα φυματίωσης, εκ των οποίων 1,0-1,2 εκατ. ήταν θετικά στον ιό HIV
  • Ο συνολικός αριθμός ασθενών που απεβίωσαν από φυματίωση στον κόσμο το 2011 εκτιμάται σε 1,4 εκατ.
  • Στην Ευρώπη τα κρούσματα εκτιμούνται σε 42 ανά 100.000 με ισχυρή διαφορά από ανατολικά προς δυτικά 
  • Κάθε χρόνο, περίπου 400.000 νέα κρούσματα φυματίωσης διαγιγνώσκονται στην Ευρώπη και περισσότεροι από 40.000 άνθρωποι πεθαίνουν από τη νόσο
  • Η φυματίωση είναι ιδιαίτερα προβληματική σε χώρες της πρώην Σοβιετικής Ένωσης, όπου η MDR-TB είναι ιδιαίτερα διαδεδομένη
  • Η πλειονότητα ατόμων με μη θεραπευμένη πνευμονική φυματίωση αποβιώνουν μέσα σε 1,5 έτος από την εμφάνιση των πρώτων συμπτωμάτων

Πως μεταδίδεται η φυματίωση;

Η φυματίωση αποτελεί αερομεταφερόμενη λοιμώδη πάθηση. Εξαπλώνεται μέσω σταγονιδίων στον αέρα, μέσω φτερνίσματος ή βήχα από άτομα που έχουν μολυνθεί με το μυκοβακτηρίδιο.

Το μεγαλύτερο κίνδυνο ανάπτυξης της νόσου έχουν άτομα που βρίσκονται κοντά και σε τακτική επαφή με όσους νοσούν. Έρευνα ανακάλυψε ότι τα παιδιά με στενή επαφή με όσους νοσούν έχουν πιθανότητα 30-50% εμφάνισης φυματίωσης. 

Μόλις μολυνθεί ένα άτομο με το βακτήριο, μπορεί να εμφανίσει γρήγορα την ασθένεια, η οποία είναι λοιμώδης, εμφανίζοντας συμπτώματα και απαιτώντας θεραπεία. Αυτό συμβαίνει συνήθως σε παιδιά και άτομα με εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα. Αυτό ονομάζεται «πρωτοπαθής φυματίωση».

Διαφορετικά, το άτομο θα έχει λανθάνουσα φυματίωση, όταν δεν είναι μεταδοτική και δεν εμφανίζει συμπτώματα. Το 5-10% των ατόμων με λανθάνουσα λοίμωξη μπορεί όμως  να εμφανίσει ενεργό φυματίωση

Υπάρχουν αρκετοί παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο εμφάνισης φυματίωσης, όπως ο διαβήτης , η έκθεση σε φάρμακα που καταστέλλουν το ανοσοποιητικό σύστημα και το κάπνισμα.

Ο πιο σημαντικός παράγοντας κινδύνου είναι η μόλυνση με HIV. Ο ΠΟΥ αναφέρει ότι ο κίνδυνος εμφάνισης φυματίωσης εκτιμάται 20-37 φορές μεγαλύτερος σε ανθρώπους που είναι φορείς HIV από ό, τι μεταξύ εκείνων χωρίς μόλυνση HIV.

Πώς προλαμβάνεται η φυματίωση ;

Ένα εμβόλιο, γνωστό ως εμβόλιο BCG, παρουσιάστηκε το 1921. Είναι γνωστό ότι βοηθάει στην πρόληψη κάποιων σοβαρών μορφών της νόσου σε παιδιά, ωστόσο έχει απρόβλεπτη επιτυχία στην προστασία ενάντια στο δια βίου κίνδυνο εμφάνισης φυματίωσης. 

Το BCG χρησιμοποιείται σε ποικίλους βαθμούς στο σύνολο της Ευρώπης, με ορισμένες χώρες να εμβολιάζουν όλα τα παιδιά κατά τη γέννησή τους και άλλες να έχουν διακόψει τα προγράμματα μαζικού εμβολιασμού. 

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) συστήνει ότι ο καλύτερος τρόπος πρόληψης της φυματίωσης είναι με επιτυχή αναγνώριση κρουσμάτων και χρήση αντιβιοτικών για θεραπεία της ασθένειας.

Στρατηγικές του ΠΟΥ, όπως το Stop TB Strategy, έχουν συμβάλει στη μείωση του επιπολασμού και των κρουσμάτων φυματίωσης παγκοσμίως. 

Ο απώτερος στόχος των διεθνών και εθνικών Αρχών δημόσιας υγείας είναι η εξάλειψη της φυματίωσης, μειώνοντας νέα κρούσματα λοιμώξεων σε λιγότερο από 1 ανά 1 εκατ. άτομα μέχρι το 2050. 

Ποιες είναι οι προοπτικές;

  • Έχει υπάρξει σημαντική πρόοδος σε διαγνωστικές μεθόδους, ωστόσο εξακολουθούν να υπάρχουν υλικοτεχνικά και οικονομικά εμπόδια για την εκτεταμένη υιοθέτησή τους
  • Χώρες με υψηλά ποσοστά φυματίωσης θα πρέπει να δημιουργήσουν και να διατηρούν επακριβείς διαγνωστικές μεθόδους και στρατηγικές, ώστε να διαχειρίζονται τους μεγάλους αριθμούς ατόμων με ευαισθησία σε φάρμακα και στην πολυανθεκτική φυματίωση.
  • Απαιτείται σημαντική πρόοδος σε ό,τι αφορά στα εμβόλια και στα φάρμακα, ώστε να επιτευχθεί ευρωπαϊκός και παγκόσμιος έλεγχος της ασθένειας
  • Απαιτείται εκτάκτως καλύτερη διασυνοριακή συνεργασία για διαχείριση της θεραπείας σε μετανάστες