Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια: μια παγκόσμια επιδημία

Η χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια ή αλλιώς ΧΑΠ είναι η νόσος των καπνιστών και περιλαμβάνει τη χρόνια βρογχίτιδα και το πνευμονικό εμφύσημα ( που τις περισσότερες φορές συνυπάρχουν σε άλλοτε άλλο βαθμό) .Η ΧΑΠ δικαίως διεκδικεί τον τίτλο της επιδημίας του 21ου αιώνα, καθώς αποτελεί το μόνο νόσημα του οποίου η συχνότητα αυξάνεται σταθερά τις τελευταίες δεκαετίες.

 Παράλληλα είναι νόσημα που , αν και εξαιρετικά συχνό , ένα τεράστιο ποσοστό ασθενών που πάσχουν από αυτό , το αγνοούν!

Η  ΧΑΠ είναι η μόνη νόσος της οποίας η συχνότητα αυξάνεται σταθερά από το 1970 μέχρι σήμερα. Υπολογίζεται ότι, αν δεν αποδώσουν δραστικά οι στρατηγικές μείωσης της καπνιστικης συνήθειας παγκοσμιως , οι θάνατοι από ΧΑΠ θα αυξηθούν κατά 30% μέσα στα επόμενα 10 χρόνια και έτσι η ΧΑΠ θα αποτελεί την τρίτη αιτία θανάτου παγκοσμίως μέχρι το έτος 2020.

Η αυξητική τάση της ΧΑΠ αντανακλά την αντίστοιχη αύξηση της συχνότητας του καπνίσματος στον παγκόσμιο πληθυσμό, με μία διαφορά 20-30 ετών που χρειάζονται για να εκδηλωθεί κλινικά η νόσος.

Δεν έχουμε πλέον αμφιβολίες : Η Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια αποδίδεται κατά 90% στο κάπνισμα (συμπεριλαμβανομένου και του παθητικού). Άλλοι παράγοντες που ενοχοποιούνται είναι οι οικιακοί, επαγγελματικοί  ή ατμοσφαιρικοί ρύποι, συχνές και σοβαρές λοιμώξεις αναπνευστικού, το κάπνισμα της μητέρας κατά την εγκυμοσύνη ή μετά τον τοκετό, καθώς και προδιαθεσικοί παράγοντες, όπως η κληρονομικότητα, το χαμηλό βάρος γέννησης, ανεπάρκεια συγκεκριμένων ενζύμων κα.’όμως η συμμετοχή τους ποσοστιαία στο σύνολο των ασθενών με ΧΑΠ είναι μικρή.

Η Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια είναι ύπουλη νόσος .Οι καπνιστές εμφανίζουν συνήθως από πολύ νωρίς το γνωστό «τσιγαρόβηχα», δηλαδή βήχα και πτύελα, κύρια τις πρωινές ώρες, και το θεωρούν «φυσιολογικό».

Όμως στην πραγματικότητα δεν υπάρχει φυσιολογικός βήχας, παρά μόνο αν μιλάμε για το προστατευτικό αντανακλαστικό όταν βλαπτικοί παράγοντες απειλούν να εισχωρήσουν στο αναπνευστικό σύστημα.  Ο πρωινός τσιγαρόβηχας με την απόχρεμψη είναι το πρώτο, αθόρυβο στάδιο της ΧΑΠ, πολύ πριν ο ασθενής υποπτευθεί, τι του συμβαίνει. Ο βήχας είναι λοιπόν σύμπτωμα νόσου .Με τα χρόνια ο καπνιστής διαπιστώνει ότι η αντοχή του στην άσκηση μειώνεται, νιώθει «φούσκωμα», λαχάνιασμα  και βάρος στο στήθος, και δυσκολεύεται να αναπνεύσει στην ανηφόρα, στη σκάλα, στο γρήγορο περπάτημα, ή και σε άλλες λιγότερο επίπονες δραστηριότητες. Μπορεί κατά διαστήματα να ακούει την αναπνοή του να «σφυρίζει» ή να «βράζει», ιδίως τους χειμερινούς μήνες, να «κρυολογεί» εύκολα και να το ξεπερνά δυσκολότερα απ΄ό,τι  άλλα άτομα του περιβάλλοντος του . Ο βήχας αποτελεί ένα σχεδόν καθημερινό φαινόμενο, αν και εμφανίζει εξάρσεις και υφέσεις, είναι αρχικά  πρωινός και συνήθως παραγωγικός, ενώ στην πορεία μπορεί να γίνει συνεχής, επίμονος και ενοχλητικός.

Οι στατιστικές δείχνουν πως  οι ασθενείς με ΧΑΠ ζούν κατά μέσο όρο 15 χρόνια λιγότερο. Επιπλέον η ΧΑΠ προκαλεί πολύ μεγάλη επιβάρυνση στα ασφαλιστικά συστήματα, τόσο λόγω της πρόωρης αποχώρησης από την εργασία και της προκαλούμενης αναπηρίας, όσο και λόγω της αυξημένης κατανάλωσης πόρων ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης (εισαγωγές στο νοσοκομείο, μακροχρόνια χρήση φαρμάκων )

Το σημαντικότερο όμως είναι οτι η Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια υποβαθμίζει τραγικά την ποιότητα ζωής του ασθενούς, πολύ πριν τον οδηγήσει στον πρόωρο θάνατο. Τον αναγκάζει να αποφεύγει τις κοινωνικές συγκεντρώσεις εξαιτίας του φόβου των λοιμώξεων, τον περιορίζει στο σπίτι λόγω της όλο εντονότερης δύσπνοιας και της ανάγκης για εντατική φαρμακευτική αγωγή και οξυγονοθεραπεία, τον εμποδίζει να επιτελέσει ακόμα και απλές καθημερινές δραστηριότητες όπως η φροντίδα του σπιτιού και η προσωπική του υγιεινή.

 Όσο η νόσος εξελίσσεται, οι εξάρσεις με επιδείνωση των συμπτωμάτων είναι συχνότερες και συχνά οι ασθενείς καταλήγουν επειγόντως στο νοσοκομείο, για τις πρώτες βοήθειες ή για νοσηλεία. Μετά από κάθε σοβαρή παρόξυνση ο ασθενής συχνά αδυνατεί να ισορροπήσει έστω στην προηγούμενη του κατάσταση.  Το χρονικό διάστημα της ανάρρωσης από τις παροξύνσεις της νόσου είναι αρκετές εβδομάδες, με αποτέλεσμα ο ασθενής και οι οικείοι του να εξουθενώνονται ψυχικά, κοινωνικά και οικονομικά. Σε προχωρημένα στάδια της νόσου οι ασθενείς εμφανίζουν έντονη κατάθλιψη και άγχος, γεγονός που επιδεινώνει την υποκειμενική αντίληψη των συμπτωμάτων τους.

Μέχρι σήμερα, και παρότι το παγκόσμιο επιστημονικό ενδιαφέρον για τη νόσο αυξάνεται, δεν υπάρχει φάρμακο που να θεραπεύει ριζικά τη νόσο Η βλάβη που προκαλεί το κάπνισμα στους πνεύμονες είναι μόνιμη και μη αναστρέψιμη.

 Ιδιαιτέρως αν ο ασθενής συνεχίσει να καπνίζει, η νόσος θα συνεχίσει να επιδεινώνεται με την επιβάρυνση που αυτό συνεπάγεται για την ποιότητα και τη διάρκεια της ζωής του. Με τα ως τώρα δεδομένα, ο μόνος παράγοντας που μπορεί να επιβραδύνει την εξέλιξη της νόσου και να παρατείνει τη διάρκεια της ζωής του ασθενούς είναι η διακοπή του καπνίσματος.

 Η βλάβη στους πνεύμονες είναι προοδευτική, ύπουλη και συχνά περνούν χρόνια μεχρι να διαγνωσθει .

Μόνο η πρώιμη και έγκαιρη διάγνωση μπορεί να έχει θετικά αποτελέσματα

Η πρώιμη διάγνωση της ΧΑΠ είναι εφικτή με μία απλή, ανώδυνη και γρήγορη εξέταση που λέγεται σπιρομέτρηση. Κάθε καπνιστής ηλικίας άνω των 40 ετών θα πρέπει να περιλαμβάνει στον ετήσιο προληπτικό του έλεγχο τη σπιρομέτρηση. Η εξέταση αυτή αποκαλύπτει τη νόσο στα πρώιμα στάδιά της, τότε που, αν το κάπνισμα διακοπεί, μπορεί ο ασθενής να ξεφύγει από τη ζοφερή προοπτική της ΧΑΠ.

Υπολογίζεται ότι περίπου οι μισοί από τους ασθενείς με ΧΑΠ αγνοούν ότι πάσχουν από αυτή την ασθένεια. Συνήθως η διάγνωση τίθεται, όταν τα συμπτώματα είναι αρκετά έντονα, ώστε να οδηγήσουν τον ασθενή στο γιατρό, και η αναπνευστική του ικανότητα έχει μειωθεί γύρω στο 50% του φυσιολογικού, γεγονός που τον κατατάσσει σε μέτριο ή σοβαρό στάδιο της νόσου.  Σε αυτό το στάδιο, ο ασθενής θα λάβει οδηγία να διακόψει άμεσα το κάπνισμα και θα τεθεί σε συστηματική φαρμακευτική αγωγή. Η αγωγή αυτή συνήθως περιλαμβάνει συνδυασμό φαρμάκων, τα περισσότερα από τα οποία είναι σε μορφή εισπνοών, και στοχεύουν στην ανακούφιση από τα συμπτώματα, αλλά και στην επιβράδυνση, όσο αυτό γίνεται, της εξέλιξης της νόσου.

Η πιο αποτελεσματική πρόληψη της νόσου σίγουρα είναι η αποφυγή έναρξης του καπνίσματος, κυρίως στη νεαρή ηλικία. Η ανάγκη για μια καλά οργανωμένη αντικαπνιστική εκστρατεία στη χώρα μας είναι επιτακτική. Είμαστε στις πρώτες θέσεις παγκοσμίως, όσον αφορά τη καπνιστική συνήθεια, και αυτό προοιωνίζει αντίστοιχη αύξηση όλων των συνδεόμενων με το κάπνισμα προβλημάτων υγείας, στις επόμενες δεκαετίες.

Η διακοπή του καπνίσματος ωφελεί οποτεδήποτε κι αν επιτευχθεί. Η σημερινή επιστήμη αντιμετωπίζει το κάπνισμα ως ασθένεια, που αφορά τον εθισμό στη νικοτίνη. Τα τελευταία χρόνια έχουν αναπτυχθεί αποτελεσματικές θεραπείες για την υποβοήθηση της διακοπής του καπνίσματος μέσα σε οργανωμένα πλαίσια, τα ιατρεία διακοπής του καπνίσματος. Η μόνη προϋπόθεση επιτυχίας τους είναι η απόφαση του καπνιστή να διακόψει. Και η απόφαση αυτή μπορεί να προκύψει είτε έγκαιρα, με τη σωστή ενημέρωση και τον προληπτικό έλεγχο, είτε όψιμα, όταν ο καπνιστής βρεθεί αντιμέτωπος με τις καταστροφικές συνέπειες της συνήθειάς του.

Εχω ΧΑΠ. Μπορω να ζήσω καλά?

Τι είναι η ΧΑΠ;

Η ΧΑΠ είναι μια κατάσταση που αποτελείται από χρόνια βρογχίτιδα και εμφύσημα. Η χρόνια βρογχίτιδα (φλεγμονή και στένωση των αεροφόρων οδών) εμποδίζει τους πνεύμονες να αδειάζουν φυσιολογικά όταν εκπνέετε. Χρειάζεστε περισσότερη προσπάθεια για να αναπνεύσετε, γεγονός που μπορεί να σας δημιουργεί την αίσθηση ότι σας κόβεται η ανάσα.

Το εμφύσημα (βλάβη στη δομή των πνευμόνων) συμβαίνει στις περιοχές ανταλλαγής αερίων, γνωστές ως κυψελίδες. Τα τοιχώματα των κυψελίδων γίνονται λιγότερο ελαστικά κι έτσι είναι πιο δύσκολο να αδειάσει ο αέρας από τους πνεύμονες. Συμπτώματα όπως η δύσπνοια και ο βήχας σταδιακά χειροτερεύουν και μπορεί να έχουν σοβαρή επίδραση στην ποιότητα ζωής. Ωστόσο, υπάρχουν πολλά πράγματα που μπορείτε να κάνετε για να βοηθήσετε τον εαυτό σας να νιώσει καλύτερα.

Συχνότητα

Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ), 210 εκατομμύρια άτομα πάσχουν από ΧΑΠ σε όλο τον κόσμο, και ο αριθμός αυτός αυξάνεται. Αυτό θα έχει τεράστιο αντίκτυπο στα συστήματα υγείας, τους ασθενείς και την κοινωνία. Μόνο στο Ηνωμένο Βασίλειο, σημειώνονται τουλάχιστον διπλάσιες ιατρικές επισκέψεις για ΧΑΠ από ό,τι για στηθάγχη.

Τι προκαλεί τη ΧΑΠ;

Πολλοί παράγοντες μπορούν να προκαλούν ΧΑΠ. Στην Ευρώπη, το συνηθέστερο αίτιο της ΧΑΠ είναι

το κάπνισμα τσιγάρων. Η εισπνοή του καπνού των τσιγάρων ερεθίζει τις αναπνευστικές οδούς κι έτσι δημιουργεί φλεγμονή και προκαλεί βήχα. Αν καπνίζετε και έχετε ΧΑΠ, το πρώτο βήμα που πρέπει να κάνετε για να προλάβετε την επιδείνωση της κατάστασής σας είναι να κόψετε το κάπνισμα. Ωστόσο, δεν θα παρουσιάσουν ΧΑΠ όλοι οι καπνιστές, ενώ μερικοί ασθενείς με ΧΑΠ δεν έχουν καπνίσει ποτέ. Άλλα αίτια της ΧΑΠ είναι μεταξύ άλλων: η έκθεση σε ατμοσφαιρική ρύπανση, τόσο σε εσωτερικούς όσο και σε υπαίθριους χώρους, η εισπνοή συγκεκριμένων αερίων στο χώρο εργασίας επί πολλά χρόνια, ή μπορεί να είναι κληρονομική.

Πώς μπορώ να βοηθήσω την κατάστασή μου;

1. Κόψτε το κάπνισμα

Ποτέ δεν είναι αργά για να το κόψετε! Τα οφέλη αρχίζουν μέσα σε λίγες ημέρες. Μόλις κόψετε το κάπνισμα, ο ρυθμός γήρανσης των πνευμόνων σας θα είναι ίδιος με αυτόν των μη καπνιστών.

2. Άσκηση και αναπνοή

Όταν ασκείστε ή όταν εκτελείτε τις καθημερινές σας δραστηριότητες μπορεί να λαχανιάζετε. Αυτό δεν είναι επικίνδυνο και το λαχάνιασμα υποχωρεί γρήγορα όταν σταματήσετε την άσκηση. Το λαχάνιασμα μπορεί να σας φέρνει δυσφορία ή να σας φοβίζει, αλλά είναι χειρότερο να αποφεύγετε την άσκηση. Αν την αποφεύγετε, θα χάσετε τη φόρμα σας, με αποτέλεσμα να λαχανιάζετε ακόμα περισσότερο με απλές δραστηριότητες. Προσπαθήσετε να ασκείστε όσο συχνότερα μπορείτε για να βελτιώσετε τη γενική φυσική κατάσταση και ευεξία σας. Ασκηθείτε ανεβαίνοντας τις σκάλες. Σταματήστε όταν χρειάζεστε ξεκούραση και θα νιώσετε το λαχάνιασμα να υποχωρεί γρήγορα. Μερικές φορές, η αναπνοή με «σουφρωμένα χείλη» μπορεί να σας βοηθά να ξελαχανιάσετε. Προσπαθήσετε να ασκείστε όσο συχνότερα μπορείτε για να βελτιώσετε τη γενική φυσική κατάσταση και ευεξία σας. Ασκηθείτε ανεβαίνοντας τις σκάλες. Σταματήστε όταν χρειάζεστε ξεκούραση και θα νιώσετε το λαχάνιασμα να υποχωρεί γρήγορα. Μερικές φορές, η αναπνοή με «σουφρωμένα χείλη» μπορεί να σας βοηθά να ξελαχανιάσετε. Ένας άλλος εύκολος τρόπος να ασκείστε είναι να περπατάτε για 30 λεπτά κάθε μέρα. Σας συνιστούμε να παίρνετε το ανακουφιστικό σας φάρμακο πριν ασκηθείτε. Αυτό το φάρμακο βοηθά επίσης στην ανακούφιση των συμπτωμάτων σας όταν ασκείστε.

ΠΡΟΣΟΧΗ : Αν το λαχάνιασμά σας ξαφνικά επιδεινώνεται ή δεν υποχωρεί γρήγορα μετά την άσκηση, θα πρέπει να σας δει γιατρός. Αν το λαχάνιασμα γίνεται βασανιστικό, είναι πολύ σημαντικό να ακολουθήσετε κάποιο πρόγραμμα αποκατάστασης σύμφωνα με τις συστάσεις του γιατρού σας. Αυτό θα σας βοηθήσει να ασκείστε για περισσότερη ώρα πριν λαχανιάσετε, να βελτιώσετε τα συμπτώματά σας και να ενισχύσετε την ποιότητα ζωής σας

Διατροφή

Είναι σημαντικό να ενσωματώσετε την υγιεινή διατροφή στην καθημερινότητά σας. Θα πρέπει να προσπαθείτε να τρώτε πολλά φρούτα και λαχανικά.

• Όταν νιώθετε καλά, οι γιατροί συνιστούν να τρώτε 3–4 γεύματα την ημέρα και να αποφεύγετε δύσπεπτες τροφές, όπως πικάντικα, ωμό κρεμμύδι ή παγωτό.

• Αν δεν νιώθετε καλά, θα πρέπει να τρώτε καθημερινά 5-6 μικρότερα γεύματα από μαλακές τροφές. Προτιμότερες είναι τροφές και ροφήματα πλούσια σε υδατάνθρακες και πρωτεΐνες όπως ζυμαρικά, κοτόπουλο και ψάρι. Αν είστε υπέρβαρος, θα έχετε ακόμα μεγαλύτερο πρόβλημα με την αναπνοή. Ωστόσο, αν το βάρος σας είναι λιγότερο από όσο αναλογεί στο ύψος σας, ίσως χρειαστεί να κάνετε ειδική διατροφή. Δεν υπάρχει πρόβλημα να καταναλώνετε οινοπνευματώδη με τα γεύματα, εφόσον το κάνετε με μέτρο.

Πώς θα παρακολουθείται η ασθένειά μου;

Είναι σημαντικό να επισκέπτεστε τακτικά τον γιατρό ή τη νοσοκόμα σας. Θα σας ρωτούν πώς αισθάνεστε και αν έχει αποτέλεσμα η θεραπεία σας. Μπορεί να σας ακροαστούν με στηθοσκόπιο και να εκτιμήσουν αν η θεραπεία σας πρέπει να αλλάξει. Μερικές από τις εξετάσεις που μπορεί να κάνει ο γιατρός σας για να ελέγξει την κατάστασή σας είναι:

• Σπιρομέτρηση.

Δείχνει την πρόοδο της ασθένειάς σας. Κατά την εξέταση αυτή παίρνετε όσο πιο βαθιά ανάσα μπορείτε για να γεμίσετε τους πνεύμονές σας με αέρα και εκπνέετε όσο πιο δυνατά και γρήγορα μπορείτε για τουλάχιστον 6 δευτερόλεπτα μέσα σε ένα μηχάνημα.

• Οξυμετρία.

Πρόκειται για μια πολύ απλή και ανώδυνη μέθοδο με την οποία ελέγχεται αν έχετε αρκετό οξυγόνο στο αίμα σας. Ανιχνεύει το χρώμα του αίματος που σφύζει στο άκρο του δαχτύλου σας. Αν η μέτρηση είναι χαμηλή, ίσως σας συστήσουν μέτρηση αερίων αρτηριακού αίματος. Η εξέταση αυτή μετράει ακριβώς πόσο οξυγόνο και διοξείδιο του άνθρακα έχετε στο αίμα σας και δείχνει στο γιατρό σας αν χρειάζεστε επιπλέον οξυγόνο.

• Ερωτηματολόγιο ποιότητας ζωής.

Αυτό περιλαμβάνει ερωτήσεις που εξετάζουν πώς νιώθετε και πώς αντεπεξέρχεστε σε συγκεκριμένες δραστηριότητες. Δείχνει αν η θεραπεία βοηθάει την κατάστασή σας.

• Ακτινογραφία θώρακος.

Θα επισημάνει τυχόν εμφανείς αποφράξεις.

• Δοκιμασία βάδισης έξι λεπτών.

Δείχνει στο γιατρό σας πόσο μπορείτε να βαδίσετε μέσα σε έξι λεπτά και πόσο αυτό σας δυσκολεύει.

ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ

Σεξ:

Τα συμπτώματα και η θεραπεία της ΧΑΠ μπορεί να μειώσουν τη διάθεσή σας για σεξ, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι είναι και επικίνδυνο για την υγεία σας. Οι ελαφρές αυξήσεις στο σφυγμό και τη συχνότητα της αναπνοής σας είναι φυσιολογικές.

Διακοπές:

Το ότι έχετε ΧΑΠ δεν σας εμποδίζει να πάτε διακοπές. Αν πάτε αεροπορικώς, θα πρέπει να επικοινωνήσετε με την αεροπορική εταιρεία πριν πετάξετε και να τους ενημερώσετε όσο το δυνατόν νωρίτερα.

Θέρμανση:

Διατηρήστε το σπίτι σας σε θερμοκρασία μεταξύ 19 και 21 ̊C. Οι ψυχρές θερμοκρασίες μπορεί να σας κάνουν να νιώθετε χειρότερα

Ένδυση:

Φοράτε ρούχα κατάλληλα για την κάθε εποχή του χρόνου. Προσπαθήστε να φοράτε άνετα ρούχα που

φοριούνται εύκολα

Ύπνος:

Σταθεροποιήστε τις ώρες που πάτε για ύπνο, που ξυπνάτε και που αναπαύεστε. Αποφεύγετε τον πολύ ύπνο την ημέρα αλλιώς θα δυσκολεύεστε να κοιμηθείτε το βράδυ

Ελεύθερος χρόνος:

Να επισκέπτεστε τους φίλους σας όσο πιο συχνά μπορείτε. Όταν προτιμάτε να μείνετε σπίτι, ψυχαγωγηθείτε ακούγοντας μουσική ή απλά χαλαρώστε

Καθαριότητασπιτιού:

Αποφεύγετε τη χρήση ισχυρών χημικών προϊόντων όπως βερνίκια και χρώματα, καθώς μπορεί  να ερεθίσουν τις αναπνευστικές οδούς και να επιδεινώσουν τα συμπτώματά σας

Εμβολιασμοί:

Λοιμώξεις, όπως γρίπη ή πνευμονία, μπορούν εύκολα να προσβάλουν τους πνεύμονές σας καθώς είναι πιο ευάλωτοι σε σύγκριση με τα υγιή άτομα. Οι γιατροί συνιστούν να κάνετε το εμβόλιο της γρίπης κάθε χρόνο και το εμβόλιο της πνευμονίας αν είστε άνω των 65 ετών

Πότε μπορεί να νιώσω χειρότερα;

1. Αν συνεχίσετε το κάπνισμα.

2. Αν δεν παίρνετε τη συνιστώμενη θεραπεία.

3. Αν δεν χρησιμοποιείτε με σωστό τρόπο τις εισπνοές σας.

4. Αν δεν αντιμετωπίζετε τυχόν άλλες ασθένειες.

5. Αν δεν επισκέπτεστε τακτικά το γιατρό σας.

6. Αν περιορίσετε την επικοινωνία με τους φίλους και την οικογένειά σας.

7. Αν δεν κάνετε 30 λεπτά καθημερινής άσκησης

Πώς θα ξέρω αν η κατάστασή μου επιδεινώνεται?

1.Θα νιώσετε περισσότερη δύσπνοια απ’ ό,τι συνήθως. Αν αυτό συμβεί:

• Ελέγξτε το πρόγραμμα αυτοδιαχείρισής σας και εφαρμόστε τις συμβουλές.

• Διατηρήστε την ψυχραιμία σας.

• Χρησιμοποιήστε τις εισπνοές έκτακτης ανάγκης.

• Αρχίστε θεραπεία έκτακτης ανάγκης, εφόσον έχετε.

• Αν χρησιμοποιείτε οξυγόνο, να το φοράτε όλη την ημέρα, αλλά μην αυξήσετε την ποσότητα που σας έχει υποδείξει ο γιατρός σας.

• Προσπαθήστε να εφαρμόσετε τις τεχνικές χαλάρωσης και αναπνοής που σας έχει δείξει ο γιατρός σας.

• Επιβραδύνετε τις μετακινήσεις σας

2.Μπορεί να διαπιστώσετε ότι παράγετε περισσότερο φλέγμα απ‘ ό,τι συνήθως. Ίσως να αλλάξει χρώμα και να γίνει πιο πηκτό, με αποτέλεσμα να είναι πιο δύσκολο να το βγάλετε

3.Μπορεί να πρηστούν τα πόδια και τα πέλματά σας. Όταν αυτό συμβεί:

• Κρατήστε τα πόδια σας ανασηκωμένα.

• Συμβουλευτείτε το γιατρό σας μέσα σε 3 μέρες αν το πρόβλημα επιμένει Επισκεφθείτε το γιατρό σας αν παρατηρήσετε κάποιο από τα παρακάτω προβλήματα:

• Βήχετε και βγάζετε αίμα.

• Περισσότερη δύσπνοια απ’ ό,τι συνήθως.

• Περισσότερο φλέγμα και αλλαγή στο χρώμα του.

• Πρησμένα πόδια και πέλματα.

• Πόνος στα πλευρά σας που χειροτερεύει όταν εισπνέετε.

• Υπνηλία.

• Εναλλαγές διάθεσης